Montenegro's Path to the EU - Delivering Administrative Compliance and Media Theatre

---

Montenegro je u fazi evropskih integracija u kojoj formalna usklađenost više nije dovoljna. Evropska unija danas mjeri kredibilitet kroz rezultate: koliko zemlja učestvuje u programima, u kojim ulogama, sa kakvim budžetima i kakvim stvarnim efektima.

Iako Crna Gora ima pristup instrumentima kao što su Horizon Europe, Digital Europe, LIFE, Erasmus+, EU4Health i IPA III, nacionalno učešće i dalje ostaje ispod potencijala. Problem nije u nedostatku prilika, već u načinu na koji je sistem organizovan.

Tri strukturna izazova su posebno vidljiva.

Prvo, učešće je fragmentirano. Institucije i kompanije apliciraju pojedinačno, bez sektorskog kontinuiteta i bez jasnih “pipeline” struktura koje omogućavaju da se iz godine u godinu gradi jača pozicija — od partnera ka selektivnom liderstvu.

Drugo, postojeće strukture podrške nijesu organizovane kao koordinisani mehanizam za pripremu projekata. Nacionalne kontakt tačke, tehnička pomoć i inovacioni centri rade korektno, ali često reaktivno. Nedostaje sistem koji unaprijed mapira pozive, povezuje partnere, vrši pre-evaluaciju ideja i usklađuje nacionalne aktere sa evropskim rokovima.

Treće, pozicioniranje prema EU partnerima nije dovoljno jasno. Većina crnogorskih aktera još uvijek nije profilisana kao pouzdan pilot-site partner, testno okruženje ili implementacioni centar u velikim evropskim konzorcijumima.

Za mali sistem, rješenje nije da odjednom koordinira velike projekte. Rješenje je da gradi kredibilitet kroz disciplinu uloga. To znači:

– voditi projekte tamo gdje je kapacitet realan (CBC, Interreg, manji Horizon instrumenti),

– sistematski se integrisati u velike EU konzorcijume kao pouzdan partner,

– graditi reputaciju kroz ponovljenu, dokazivu isporuku kvalitetnih rezultata.

Da bi se to postiglo, potrebna su tri operativna pomaka.

Prvi je uspostavljanje sektorskih EU pipeline matrica. Svaki strateški sektor mora imati mapirane relevantne 2026–2027 pozive - konkurse, definisane realistične uloge, identificirane nacionalne resurse i jasan pripremni kalendar.

Drugi je transformacija podrške u koordinisani sistem. Podrška mora funkcionisati kao mehanizam koji kontinuirano priprema projekte: sa partner-mapping logikom, pre-evaluacionim provjerama i jasnim rokovima. I stalnom saradnjom sa EU partnerima i koordinatorima.

Treći je povezivanje inovacionog ekosistema sa evropskim projektima. SME i startup zajednica mora imati strukturirane ulazne tačke — bilo kroz direktne EU instrumente, bilo kroz integraciju u veće konzorcijume kao specijalizovani tehnološki partner.

U tom okviru, inovacioni centri poput NTPARK-a imaju ključnu ulogu. Ne samo kao prostor događaja, već kao operativni centar koji povezuje aktere, mapira prilike i pretvara ideje u pripremljene projekte spremne za konkurentnu EU arenu.

Crnoj Gori danas nije potrebna nova strategija na papiru.

Potrebno je da se napravi jasan, organizovan i mjerljiv sistem pripreme i učešća u EU programima — sistem koji će svake godine proizvoditi kvalitetne projekte, jačati uloge domaćih aktera i pokazivati konkretne rezultate.

Drugim riječima:

Crnoj Gori je potreban sistem koji EU ambiciju pretvara u stvarne projekte i opipljive rezultate.